|
|
|
Redactioneel
|
|
|
Prachtige, groene blaadjes verschijnen weer aan de bomen, steeds meer bloemen kleuren onze wereld, de vogeltjes fluiten uit volle borst; de lente is echt goed in ontwikkeling. We hebben recent een nieuwe schijf van vijf gekregen. Ik ga er niet teveel woorden aan vuil maken. De onnozelheid van het Voedingscentrum - dat als motto hanteert 'eerlijk over voeding' - vind ik hemeltergend. Kort samengevat: het rijmt nog steeds, maar dat is dan ook de enige poëzie die ik in de nieuwe schijven kan ontdekken. In deze nieuwsbrief besteed ik dan liever aandacht aan de wetenschap. Wat heeft onze westerse wetenschap de laatste jaren zoal ontdekt ten aanzien van Taijiquan en Qigong? En verder aandacht voor de modieuze gewoonte van koud douchen en natuurlijk voor de lente, die nu eindelijk daadwerkelijk lijkt door te breken, en voor de enige serie oefeningen die ik al sinds begin jaren '90 elke dag in ieder geval doe.
|
Oh ja, toch nog iets specifieks over voeding: wat te denken van rauwe zalm?
|
|
|
|
|
Wie niet in magie gelooft
|
zal het ook nooit vinden.
|
|
|
|
|
Opmerkelijke zaken over Tai Chi vanuit de westerse wetenschap
|
Wat de wetenschap zegt — en wat ze eigenlijk ontdekt
|
|
Er is de afgelopen jaren iets merkwaardigs aan de hand. Westerse onderzoekers, gewapend met MRI-scanners, bloedtests en gepubliceerd in toonaangevende tijdschriften, zitten steeds vaker te bewijzen wat mensen die Taijiquan en Qigong beoefenen al generaties lang weten.
|
|
Dat maakt me altijd een beetje ambivalent. Dankbaar en geïrriteerd tegelijk.
|
Maar goed. Wat hebben ze gevonden?
|
|
De hersenen veranderen letterlijk
|
|
Acht weken Taijiquan bleek in een MRI-studie een sterker effect op hersenplasticiteit te hebben dan gewone aerobe beweging Nature — zoals stevig doorwandelen. Neuroimaging laat veranderingen zien in corticale dikte, functionele connectiviteit en de werking van het executieve netwerk in het brein. Zelfs vijftien minuten Qigong verhoogde in een gerandomiseerde studie de alfa-activiteit op het EEG — een maat voor ontspanning — én de theta-activiteit, die geassocieerd wordt met naar binnen gerichte aandacht. Springer
|
|
Alfa en theta. Dat zijn de hersengolven die we in meditatieve kringen al decennialang kennen als de poorten naar stiller worden. Nu heeft de neurowetenschap er een label op geplakt. Prima.
|
Recentere studies laten zien dat Taijiquan en Qigong de BDNF-spiegel verhogen — brain-derived neurotrophic factor, een stof die de groei en overleving van neuronen ondersteunt. Sciencehoodpublishing BDNF is in feite hersenmest. Het houdt neuronen in leven, bevordert de vorming van nieuwe verbindingen en werkt beschermend tegen cognitief verval. Dat de beoefening van langzame, aandachtige beweging deze stof stimuleert, is — vanuit het perspectief van de Chinese geneeskunde — eigenlijk volkomen logisch. Shen en jing, geest en essentie, voeden elkaar. De wetenschap noemt het BDNF.
|
|
Taijiquan lijkt een beschermend effect te hebben op telomerase-activiteit — het enzym dat telomeerverkorting afremt. Telomeren zijn de uiteinden van chromosomen en direct gekoppeld aan het verouderingsproces van cellen. Er is bovendien bewijs dat Taijiquan de DNA-methylering beïnvloedt op een manier die leeftijdsgerelateerde veranderingen vertraagt. PubMed Central
|
De beoefening raakt dus iets fundamenteels. Niet alleen aan het oppervlak van spieren en gewrichten, maar diep in de cel.
|
|
Parkinson, dementie, vallen
|
|
Een studie gepubliceerd in het BMJ Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry toonde aan dat Taijiquan de progressie van de ziekte van Parkinson kan vertragen. Patiënten hadden minder medicatie nodig, en de beoefening verbeterde zowel motorische als niet-motorische symptomen — balans, cognitie en kwaliteit van leven.
|
|
Uit een Amerikaans onderzoek onder bijna 700 ouderen van zeventig jaar en ouder bleek de Taijiquan-groep significant minder valpartijen te hebben dan groepen die andere vormen van beweging deden, waaronder conditie- en krachttraining.
|
Altijd als ik lees over Parkinson moet ik denken aan Coen. Hij was jarenlang leerling bij mij. Een geweldige man. Zo positief, ondanks het feit dat Parkinson op zijn leven een grote invloed had. Er was een grapje dat hij steevast vertelde. Als hij bij zijn fysiotherapeut kwam, dan hing daar een lijstje. De top-10 van werkzame therapieën bij Parkinson. Op 10 stond fysiotherapie. Op nummer 1 stond Tai Chi. Coen vond het geweldig. Ik vind wetenschappelijke onderzoeken interessant, maar persoonlijke ervaringen zijn wat mij betreft vele malen meer waardevol.
|
|
Wat de wetenschap niet meet
|
|
Het is allemaal mooi en goed. En toch.
|
De metingen stoppen bij het meetbare. Telomeren, BDNF, EEG-golven. Wat ontbreekt, is het onmeetbare: de kwaliteit van aanwezigheid die ontstaat wanneer je werkelijk leert loslaten. De stilte die zich opent na jaren beoefening. Het contact met iets wat de Chinezen Qi noemen en wat elke definitie te buiten gaat.
|
Ik verwacht niet dat daar ooit een tijdschriftartikel over verschijnt. Maar het is precies dat wat beoefenaars weten, en onderzoekers niet.
|
|
Zij meten het schaduwspel op de muur. Wij zitten bij het vuur.
|
|
|
|
|
Koud douchen: niet voor iedereen
Waarom je 's ochtends beter niet als eerste de douche in stapt
|
Koud douchen is populairder dan ooit. Vanuit de TCM gezien is dat precies het verkeerde op het verkeerde moment.
|
|
Wim Hof heeft veel mensen enthousiast gemaakt voor de kracht van kou. IJsbaden, koude douches, het zit overal. De verhalen zijn indrukwekkend: minder ontsteking, meer mentale scherpte, een robuuster immuunsysteem. En die effecten zijn niet verzonnen — koudetherapie heeft degelijk onderzoek achter zich.
|
|
Maar de traditionele Chinese geneeskunde stelt een vraag die in dat enthousiasme zelden wordt gesteld: wanneer doe je het?
|
Want timing is in de TCM geen detail. Het is de helft van de behandeling.
|
|
Het lichaam draait op Qi — levensenergie, de drijvende kracht achter alle fysiologische processen. Qi heeft twee gezichten: yin en yang. Yin is koel, rustend, voedend. Yang is warm, actief, bewegend. Geen van beide is beter. Ze horen in balans te zijn, en ze wisselen elkaar af volgens een vast ritme — het dag-nachtritme, de seizoenen, de uren van de dag.
|
|
In de vroege ochtend — ruwweg van drie tot zeven uur — begint de Yang Qi op te stijgen vanuit de kern van het lichaam. Dat is geen metafoor. In de TCM is het een beschrijving van wat er fysiologisch gebeurt: de warmte en energie die tijdens de nacht naar binnen trokken, keren terug naar de oppervlakte. De circulatie ontwaakt. De Wei Qi — de beschermende energie die de buitenkant van het lichaam bewaakt — begint zijn ronde. De Milt Qi, verantwoordelijk voor spijsvertering en de omzetting van voedsel naar energie, gaat aan het werk.
|
Het is een kwetsbaar moment. De Yang Qi is aanwezig, maar nog niet sterk. Zoals een vuur dat net is aangestoken: het brandt, maar een te sterke windvlaag dooft het.
|
In de TCM geldt: koude en vocht zijn de grootste vijanden van de Yang Qi. Ze remmen de circulatie, vertragen de spijsvertering en belasten de nieren — het orgaan dat in de TCM wordt gezien als de bewaarplaats van de constitutionele energie.
|
|
De vijf elementen — hout, vuur, aarde, metaal en water — vormen de basis van het TCM-denken. Ze controleren en voeden elkaar in een vaste cyclus. Water controleert vuur. Dat is geen poëzie; het is een beschrijving van hoe energieën zich tot elkaar verhouden.
|
|
Wie 's ochtends vroeg koud doucht, brengt water en kou op het lichaam op precies het moment dat de Yang Qi probeert op te stijgen. Koud water trekt de poriën abrupt samen, drijft de Wei Qi naar binnen en koelt de oppervlakte van het lichaam. De Yang Qi — die omhoog wil — wordt terug gedwongen. De meridianen, de energiebanen die Qi door het lichaam transporteren, reageren op kou met contractie, net zoals bloedvaten dat doen.
|
Het gevolg is herkenbaar: je voelt je even wakker — de schrikreactie activeert het sympathische zenuwstelsel — maar daarna komt de vermoeidheid. De neveligheid die niet wil optrekken. De spijsvertering die traag op gang komt. In TCM-termen: de Yang Qi is onderdrukt voordat hij de kans kreeg te gedijen.
|
|
Het misverstand rond Wim Hof
|
|
Koudetherapie werkt. Dat staat buiten kijf, en de TCM ontkent dat niet. Maar er is een verschil tussen koude als therapeutische interventie en koude als ochtendroutine.
|
|
Wim Hof’s methode is bewust opgebouwd: ademhalingstechnieken eerst, die het lichaam opwarmen en de Yang Qi activeren, daarna de koude. De volgorde is essentieel. Bovendien past koudetherapie beter in de middag of vroege avond, wanneer de Yang Qi zijn hoogtepunt heeft bereikt en het lichaam de stoot kan opvangen. Dan is de koude een uitdaging voor een krachtig systeem, geen aanslag op een kwetsbaar systeem.
|
Wie 's ochtends als eerste handeling koud doucht — zonder opwarming, zonder voorbereiding — doet in feite het omgekeerde van wat Hof adviseert. En al helemaal het omgekeerde van wat de TCM zou aanraden.
|
De methode-Hof is geen pleidooi voor koud douchen als je net je ogen open hebt. Het is een gestructureerde praktijk met een eigen logica. Die logica weggooien en alleen de koude douche overhouden, is een beetje als mediteren zonder aandacht.
|
|
Hoe de ochtend er wél uitziet
|
|
De TCM heeft een helder alternatief. De ochtend hoort in het teken te staan van het ondersteunen van de yang qi, niet van het onderdrukken ervan. Dat betekent: bewegen vóór je eet of drinkt — lichte Qigong of Taijiquan zijn ideaal, maar ook een rustige wandeling werkt. Daarna iets warms drinken, het liefst warm water of gemberthee, om de maag en milt te activeren. Ontbijten pas als de spijsvertering echt wakker is.
|
En douchen? Warm, en niet als allereerste handeling van de dag.
|
|
De beste tijd om te douchen is voor het slapengaan. Een warme douche helpt de Yang Qi geleidelijk naar binnen te trekken — precies wat het lichaam 's avonds doet als voorbereiding op de nachtrust. De circulatie wordt gestimuleerd, de spieren ontspannen, de overgang naar de Yin-fase van de nacht verloopt soepeler.
|
Één aandachtspunt dat in de TCM serieus wordt genomen: ga niet met nat haar naar bed. Vocht op het hoofd, gecombineerd met de koelte van de nacht, wordt gezien als een directe ingang voor Feng Han — windkoude — een pathogene factor die zich in de meridianen nestelt en op termijn klachten geeft als hoofdpijn, nekstijfheid en een verminderde weerstand.
|
|
Kleine gewoonten, grote gevolgen. Dat is de kern van de Chinese geneeskunde — niet spectaculaire ingrepen, maar bewuste timing. Het lichaam heeft een eigen ritme. De vraag is of je daarin meegaat, of ertegenin.
|
|
|
|
|
|
Met dr. Zhu Shengan, bij we ik in 2005 weer mocht trainen. In 2003 had
|
|
ik hem voor het eerst ontmoet. In 2004 kwam hij naar Nederland.
|
|
Hij logeerde bij mij, en nam mij op traditionele wijze aan als leerling.
|
|
De kunst van het losmaken
|
Ik hou van variatie in de lessen. Maar er is een serie oefeningen die we in elke les deden. Altijd. Alleen ik noemde het geen Qigong-serie. Ik noem het losmaken. De zachte draaibewegingen die we doen voordat we daadwerkelijk met de oefeningen beginnen. Maar eigenlijk is dat niet helemaal eerlijk. Want het losmaken bestaat uit oefeningen die hartstikke belangrijk zijn. Vandaar, in deze nieuwsbrief, een diepere duik in de kunst van het losmaken.
|
De gewrichten zijn de poorten van de energie. Natuurlijk zijn er meer gewrichten dan die hieronder staan vermeld. In een oefening als Song komen letterlijk alle gewrichten aan bod. Mocht daar belangstelling voor bestaan dan wil ik die oefening ook wel eens wat uitvoeriger beschrijven. Voor de hier genoemde serie beperken we ons tot rug, schouders, heupen, knieën, enkels en handen.
|
|
Je staat met de voeten schouderbreed. Je armen hangen ontspannen. Draai dan naar links, vervolgens naar rechts, dan weer naar links. Door dat heen en weer draaien breng je de ontspannen armen in beweging. Laat de handen op natuurlijke wijze op je lichaam kletsen. Op de rug en op de buik. Je masseert zo op zachte wijze je onderrug, je nierstreek. Je nier-energie is je basisenergie, de belangrijkste energie in je lichaam. Ik tel de bewegingen tijdens deze oefening, feitelijk tel ik acht keer tot acht. Het mag natuurlijk langer. Als je deze oefening langer doet kon je in een soort trance. Deze oefening heet Sterk de rug.
|
Belangrijk is dat je bij deze oefening je heupvouw gebruikt. Je lies. Draai in de linkerlies en de rechterlies. Hou de knieën licht gebogen, en hou ze vooral zoveel mogelijk recht naar voren. Daarmee dwing je je lichaam om de heupvouw te gebruiken. Via die heupvouw wordt kracht overgebracht vanuit de aarde naar je bovenlichaam.
|
|
Maak rustige draaibewegingen met je schouders. Naar voren. acht keer. Naar achteren. Acht keer. Let er op dat je de draaibeweging daadwerkelijk met je schouders maakt. Vaak genoeg zie ik mensen vooral met hun ellebogen bewegen.
|
Je schouders worden we de energie-poort genoemd. Als de schouders niet kunnen ontspannen, niet goed kunnen functioneren, kan de kracht van de aarde niet naar je handen worden overgebracht.
|
|
Plaats de voeten schouderbreed. Laat de armen ontspannen hangen tijdens deze oefening. Ja, ik weet dat er heel wat leraren zijn die zeggen dat je je handen in je zij moet plaatsen. Niet doen! Door je handen in je zij te plaatsen, of op je heupen, blokkeer je je energiestroom. Dr. Xie kon furieus worden als hij dit zag.
|
Draai ruime, rustige cirkels met je heupen. Laat daarbij de armen zwaar hangen. Billen zo ver mogelijk naar achteren, linkerheup zo ver mogelijk naar links, buik zo ver mogelijk naar voren, rechterheup zo ver mogelijk naar rechts. Met de klok mee. Acht cirkels. Tegen de klok in. Eveneens acht.
|
Plaats de voeten bij elkaar, buig en leg je handen op je knieën. Je knieën zijn als het ware je schokbrekers. Draai rustige, ruime cirkels. Acht keer linksom, acht keer rechtsom. Heel bewust. Pijn in een knie zit lang niet altijd in het gewricht, maar juist in de fascia om het gewricht. De fascia van de knie zijn het meest kwetsbaar voor uitdroging. De draaibeweging zorgt voor hydraulische druk op de fascia, waardoor als het ware smering wordt geactiveerd.
|
Breng je gewicht naar een van je benen. Til de andere voet op en maak een roterende beweging. Je maakt een cirkel met je tenen. Ik doe ook dit acht keer, daarna draai ik de cirkelbeweging om, eveneens acht keer. De enkels zijn je fundament, ze vormen de wortels van de kinetische boom die je bent. Als je enkels op slot zitten door uitdroging van de fascia proberen alle andere gewrichten dat te compenseren. Je knie, je heup, je wervels tot in je nek, al die gewrichten worden belast.
|
Vouw je handen.Stel je voor dat er een potlood uit die gevouwen handen naar voren steekt, en dat daar een stuk papier hangt. Teken nu met dat denkbeeldige potlood een liggende acht. Een zachte manier om je polsgewrichten te openen en er voor te zorgen dat de energie optimaal kan stromen. Je kunt deze oefening overigens ook andersom doen. Ja, dat is even puzzelen. En je kunt het nog wat ingewikkelder maken: je kunt je handen ook vouwen met je andere duim boven.
|
Doe deze serie dagelijks minstens één keer. Veel plezier!
|
|
|
|
|
De lente is eindelijk aangebroken
De lente is nu echt aangebroken. En als je daadwerkelijk in harmonie met je lichaam en met de natuur wilt leven volgens de Chinese geneeskunde, zijn er drie dingen die je meteen moet stoppen.
|
Nummer één: stop met laat naar bed gaan en laat opstaan. De lente is het seizoen waarin de jonge energie begint op te stijgen. Ga eerder naar bed en sta bijtijds op. In de Chinese geneeskunde is dit het seizoen om steeds vroeger te slapen, zodat je lichaam mee kan stijgen met die energie. Als je nog steeds tot één uur 's nachts opblijft en jezelf 's ochtends uit bed sleept, werk je letterlijk tegen het seizoen in. En daarom voel je je moe, ook na voldoende slaap.
|
Nummer twee: stop met het dagelijks eten van zwaar, vettig wintervoedsel. De winter is er om op te slaan, de lente is er om te bewegen. Je lichaam wil nu eenvoudiger, frisser voedsel. Denk aan groenten, kiemen en lichte maaltijden. Als je blijft eten alsof het januari is, voel je je de hele dag traag, opgeblazen en vermoeid.
|
Nummer drie: stop met binnen blijven zitten. De lente draait om beweging en het vrij laten stromen van energie. Als je niet naar buiten gaat, niet rekt, niet beweegt, raakt die energie geblokkeerd. En geblokkeerde energie uit zich in stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en een laag energieniveau. En nog een aanvullende tip hierbij: ga niet in de tshirt buiten lopen. Ik zie hier al heel wat weken kinderen in korte broek op de fiets. Brrrr. Het is vragen om ziek worden. Het is verstandig om je nog even wat warmer te kleden.
|
|
Dus als je met het seizoen mee wilt bewegen: ga eerder slapen, eet lichter en zet je lichaam in beweging. Want in de Chinese geneeskunde gaat gezondheid niet over het bevechten van de natuur — maar over het meestromen ermee.
|
|
|
|
|
Rauwe zalm: wat de Chinese geneeskunde al millennia weet
|
Wist je waarom rauwe zalm in de Chinese geneeskunde geldt als een van de riskantste voedingsmiddelen voor je lichaam? Je hebt het misschien al eerder gehoord: één vierkante centimeter zalm kan tot tienduizend parasieteneieren bevatten. En dan bedoel ik niet alleen kweekzalm — ook wilde zalm.
|
Waarom juist zalm? Vanuit westers perspectief is het antwoord simpel: zalm is vetrijk, en parasieten zijn dol op vet. In de Chinese geneeskunde zeggen ze al duizenden jaren hetzelfde — alleen met andere woorden.
|
In de TCM (Traditionele Chinese Geneeskunde) wordt zalm beschouwd als zwaar, olieachtig en sterk vocht-producerend. En hier zit de kern: waar vocht zich ophoopt, gedijen parasieten. Vocht — of damp in de TCM-terminologie — is trage, kleverige energie. Wanneer het zich in je lichaam opbouwt, ontstaat precies de omgeving die je niet wilt: een broedplaats voor parasieten, ontstekingen en een traag spijsverteringsstelsel. Daarom worden rauwe, koude, vette voedingsmiddelen zoals sashimi, poké bowls en rauwe zalm in de Chinese geneeskunde gezien als bijzonder belastend voor je spijsvertering. Vandaar ook de voorkeur voor gekookte vis met verwarmende kruiden als gember en bosui — om je spijsvertering te beschermen en vochtophoping te voorkomen.
|
|
Eet je zalm? Bereid hem dan goed. Je darmen zullen je dankbaar zijn.
|
|
|
|
   
|
|
|
|
|
|
Sportparkweg 2, 7245 RB Laren
|
|
|
|
|
|
|